طبقه بندی "روژ" برای پروسه های نگهداری و مراقبت

ترجمه : مهندس توفیق وحیدی آذر

منبع :September 2012   Pharmaceutical Technology

استینلس استیل از فلزات بسیار مقاوم  و مورد استفاده  در جامعه بشری  و صنعت  است . در صنعت دارو استفاده  زیادی  از استیل  316 ال  به عمل می آید  و پدیده  " روژ " با تحلیل  نه چندان ساده پیدایش آن در روی این فلز پدیدارمی شود.

"روژ" ذرات پودری از قرمزروشن تا بنفش تیره در روی تجهیزات آب قابل تزریق و بخار است که با روش­های پولیش مکانیکی ؛ الکتریکی و رویین سازی برای حذف آن تلاش می­گردد.  

وجود آلیاژهای  دارای مقاومت کمتر به خوردگی ، موجب افزایش "روژ" می­گردند.

نوشته ذیل توسط جان آندرسون  از شرکت لونزای سوئیس در مجله Pharmaceutical Technology  ماه سپتامبر (شهریور- مهر) امسال چاپ شده  بود  که به جهت نگرش متفاوت؛ ترجمه آن ارائه می­گردد ؛ وی در نامه اش به اینجانب دلایل بسیاری را برای از بین رفتن روئینه گی  در سیستم تحت تاثیر " روژ"  عنوان می دارد که این مطلب بیشتربه موارد کیفیتی "روژ" جهت مراقبت از سیستم می­پردازد.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

"روژ" پدیده متداول در سیستم های آب قابل  تزریق و بخار تمیز می­باشد که اغلب در تجهیزات و لوله­های متصل به این سیستم ها دیده     می­شود. دلیل بوجود آمدن "روژ" در استینلس استیل­ها در درجه حرارت بالا و دامنه آن، موضوع مورد بحث مهندسین صنعت دارو بصورت گسترده ای می­باشد.


آنچه که در مورد "روژ" گفته می­شود؛ طبقه­بندی آن بعنوان یک خوردگی سطحی در استینلس­استیل­ها است وقتی که در معرض آب با خلوص بالا در دمای زیاد قرار می­گیرند.

این خوردگی به اشکال لعابی و براق، بی رنگ و ثابت و یا به عنوان پودر قرمز رنگ ته نشین شده در روی استیل دیده می­شوند.

نظرات در مورد چگونگی بررسی و ارزیابی تاثیر "روژ" و انتخاب عملیات اصلاحی و پیشگیرانه (CAPA) اغلب گوناگون و حتی متضاد با یکدیگر می­باشند.

 بطور اساسی باید بخش­های تضمین کیفیت یا تولید از عدم واکنش ، افزایش یا جذب در "روژ" براساس دستورالعمل های 21GFR21165(a)  اطمینان حاصل نمایند.


سوالات در مورد بررسی "روژ" ممکن است موارد ذیل را شامل گردد:

آیا  سطح فلزی دارای "روژ" نقطه مناسبی برای رشد بیوفیلم می­باشد؟

آیا ذرات اکسید آهن در محلول نهایی وجود دارند؟

آیا اکسید آهن در محلول غیر موثر یا منجر به بلااستفاده شدن آن می­گردد؟

نتایج بررسی

تیمی که "روژ" را مورد بررسی قرار می­دهد، داده­های پروسه تولید را می­تواند جمع آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد. برای مثال زبری سطح (Ra) در خطوط لوله­ها و دستگاه تولید WFI و در مرحله IQ مورد ملاحظه قرار می­گیرند.

داده­های دیگر ممکن است از عملیات و مراحل OPQ در سیستم­های تانک های CIP بدست آید.

آنالیز داده­های مربوط به آزمایشات آب و مشاهده داده­ها در طول عمر سیستم و یا ملاحظات پروفیل ناخالصی­ها و آلودگی­های این تانک­ها یا سیستم WFI می­تواند در بررسی­های تیم بازرسی مورد استفاده قرار گیرد.

استفاده از سیستم­های کیفیت و تغییر ضوابط و معیارها بعد از سال­ها کارکرد، از ابزارهای ممیزین برای ارزیابی تاثیرات بالقوه روی محصول یا محصولات میانی ناشی از "روژ" می باشند.

تیم ممیزی ابتدا باید مشخص نماید که مشکل ملاحظه شده مربوط به "روژ" بوده و به باقیمانده محصول یا آلودگی­های دیگر ارتباط ندارد.

اگر یک توده ای از مواد سطحی با رنگ قرمز - قهوه ای جمع آوری گردد. آنگاه مواد ته نشین شده برای آنالیز اسپکتروسکپی مادون قرمز  باروش فوریه (FTIR) مورد لحاظ قرار می­گیرد.

آنالیز و آزمایشات وجود اکسید آهن را در نمونه "روژ" نشان خواهد داد.

کنترل و بازرسی چشمی برای کسب اطمینان از عدم وجود سوراخ یا تورق و پوسته­گذاری تحت تاثیر "روژ" انجام می­گیرد که ممکن است منجر به مشاهده سطوح بیشتری از خوردگی در میدان عمل "روژ" باشد.

در صورت وجود "روژ" مهمترین مرحله تعیین تاثیر آن در پروسه است.

آیا "روژ" به صورت محکم و سفت به سطح تجهیزات چسبیده است و آیا امکان ورود آن به جریان پروسه به صورت تدریجی و آرام و یا ناشی از ضربه قوچی یا سایر شوک ها وجود دارد؟

در صورتیکه "روژ" لعابی و دارای سطح صاف بوده و قابل پاک­شدن نباشد و یا درفیلترهای پائین دست یا گسکت ها مشاهده نگردد، آن وقت از آن  می توان  به استنتاج عدم وجود مشکل و تصدیق شرایط نرمال را نمود.

در صورت عدم امکان پاک­کردن و تمیزکاری ، "روژ" به شکل نقطه ای با امکان رشد بیوفیلم مطرح می­گردد که در پروسه تولید امکان تاثیر گذاری می­یابد.

 در این صورت تمیزکاری محل­های "روژ" با زبری سطوح میان تانک­ها یا تجهیزات در محل­های بدون"روژ" مقایسه می­گردد.

یک مرور بر روی همه داده­های تمیزکاری و مونیتورینگ (مشاهده) برای نتیجه گیری در مورد چگونگی افزودنی بودن و یا قابلیت تمیز شدن بیان شود. اگر از طرف دیگر "روژ" به سادگی به وسیله اسفنج یا دستکش  تمیز گردد یا در پائین دست لوله روی فیلتر و یا گسکت­ها پیدا شود، آنگاه امکان وجود آن در روی WFI یا در جریان پروسه وجود دارد.

تجهیزات را می­توان براساس  *21 CFR 211.65 (a) افزودنی(1) ، واکنشی (2)و جذبی (3) نامید.

در این مورد باید تاثیر ذرات اکسید آهن بر روی WFI یا سایر محلول­های پروسه مورد بررسی قرار گیرند. عواملی مانند رقیق سازی یا فیلتراسیون در پائین دست جریان می­تواند برای ارزیابی مورد استفاده قرار گیرند.

تیم مهندسی می تواند سطح تحت تاثیر "روژ" و مقدار "روژ" موجود در سیستم را اندازه گیری نماید.

اگر نتایج اندازه­گیری نشانگر کم بودن میزان رقیق شدن آب گردد و در نتیجه ادامه بررسی لازم  نخواهد بود. WFI که به هر پروسه پایین دستی  در شرایط ویژه اضافه می گردد، احتمالاً دارای فیلتر استریل در خط لوله باشد.

اگرچه پارتیکل­های "روژ" در حد 10nm  وکوچک می­باشند، اما با انباشتگی آنها در اندازه­های بزرگ در فیلترهای استریل متوقف می­گردند.

      

کانداکتیویته که یکی از عناصر تحت کنترل در لوپ WFI می باشد، تحت تاثیر "روژ" مقدار آن به علت بزرگی حجم تانک­ها و لوله­های توزیع و سیستم نسبت به حجم ذرات اکسید آهن افزایش نمی­یابد و قابلیت محاسبه میزان آن مقدور نمی­گردد.

استفاده از SOP برای بررسی "روژ"

"روژ" اغلب در طی تعمیرات متداول و یا بازرسی­های چشمی بعد از تمیزکاری مشاهده می­گردد.

تیم بازرسی "روژ" نیازمند شفاف­سازی چگونگی شناسایی و طبقه بندی "روژ"  و بررسی احتمال تاثیرات بالقوه آن در کیفیت محصول      می­باشد.

این تعاریف باید در پروسه عملکردی استاندارد (SOP) فراهم گردند تا با ایجاد یک رویه با ثبات نه تنها در گزارش دهی بلکه در تصمیم گیری جهت حذف تجهیزات تحت تاثیر "روژ" و روش های نمونه برداری و تمیزکاری مجدد و بررسی روند کار جهت ادامه تولید تصمیم گیری گردد.

یک SOP نه تنها برای اپراتورها بلکه برای پرسنل تضمین کیفیت و عملیات مهندسی یک دستورالعمل صحیح را ارائه می­نماید.

SOP صحیح دستورالعمل پیشگام برای گروه­های تضمین کیفیت جهت تجزیه و تحلیل کنترل و تفکر بحرانی مورد نیاز جهت کاهش اثر "روژ" در روی محصولات دارو است.

ارزیابی ریسک براساس ICH Q9 روش مستحکمی برای ایجاد چنین SOP می­باشد.

یک SOP باید با ایجاد روش ساده و واضح جهت شناسایی طبقه بندی و تعیین ادامه مسیر عمل نماید.

این روند کار باید عملی و واقع گرایانه بوده و جهت توسعه کار نسبت به ایجاد ساختار لازم با نگهداری سیستم و چاره­یابی و یا با طراحی پروسه شفاف برای همگان جهت یافتن نقاط غیرعادی و متفاوت در سطوح تماس تجهیزات در طی دوره کارکرد آنها عمل نماید.

شرکت های مختلف از طبقه­بندی­های محدودی برای "روژ" استفاده می­کنند که برخی از آنها هیچگونه کمکی برای اپراتور جهت تشریح مشکل یا کنترل آن در صورت واقعی­بودن مسئله نمی نمایند.

گفتن اینکه "روژ" براق و تیره و یا به صورت لعاب زرشکی است در جهت شناسایی "روژ" به عنوان یک پدیده غیرمتعارف کمک می­نماید.

اما اینکه محل "روژ" در روی تانک زبرتر از سطح براق استیل تانک در اطراف "روژ" می باشد، توضیحی برای موقعیت این ماده نسبت به پروسه نداشته و فقط نشانگر مشکل بودن پروسه تمیزکاری محل می تواند باشد.

یک SOP باید از طبقه­بندی­های ساده استفاده نماید . مانند طبقه بندی "روژ" موثر بر پروسه محصول و نیازمند بررسی و طبقه بندی دیگر برای "روژی" که  غیرموثر بر کیفیت محصول است.

SOP باید شامل مراحل تعیین طبقه بندی عناصر قابل بررسی از نظر چشمی ، اندازه گیری زبری، قابلیت تمیزکاری(یعنی تست تمیز شدن) یا دیگر متدهای متعاقب آن برای نشان دادن چگونگی قابلیت جابجایی "روژ" یا ثابت بودن و قابلیت تمیزکاری آن باشد.

در صورتیکه "روژ" افزودنی  و واکنشی  نبوده و قابلیت تمیزکاری یا عملیات را نداشته باشد آنگاه باید با آماده سازی اسناد؛ تولید و عملیات در سیستم ادامه یابد.

در صورتیکه روژ افزودنی بوده و یا اینکه در تمیزکاری آن مشکل باشد، در این صورت در پروسه تولید تاثیر گذار بوده و نیازمند بررسی       می­باشد، در بازرسی­ها مشخص گردیده است که تانک ها یا شیرهایی که یک یا دوبار در سال باز می شوند باید مستند و یا تصویر وضعیت آن­ها ضبط گردد.

هر مشکلی که در این موارد پیدا گردد کلیه محصولات تولید شده را زمان آخرین بازرسی تحت تاثیر قرار می­دهد، بنابراین مستندسازی خوب و ارزیابی سریع بسیار حیاتی می­باشد. تمرینات مربوط به مستندسازی خوب توام با انجام عملیات نگه­داری یا بازرسی تمیزکاری موجب کمک به تیم کیفیتی برای تهیه و ساخت تاریخچه سیستم­ها و تجهیزات به صورت مناسب می­گردد و امکان مقایسه و بررسی در

طول زمان و فراهم ساختن جدولی برای ارزیابی تاثیرات محصول را فراهم می­آورد.

 یک SOP امکان ارایه یک راهنمای واضح جهت تعیین صحیح مسئولیت های شغلی بدون کمک­های بیرونی را فراهم می­سازد.

تیم کیفیتی باید  آموزش مستندسازی، ارزیابی را طی کرده و سپس جهت جمع­آوری نمونه یا حذف پروسه­های تعریف شده توسط SOP آمادگی یابند.

 ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

خلاصه

"روژ" مدت­هاست که مستقیما در سیستم­های دارویی مشاهده می­گردد، اما توافق عمومی زیادی مبنی بر چگونگی دستیابی بر یک راه حل عملی تضمین کننده کیفیت هنوز به وجود نیامده است.

از پرسنل تضمین کیفیت انتظار خبرگی و داشتن دانش در مورد متالورژی استنلیس­استیل وجود ندارد، اما باید از وضعیت صحیح تجهیزات سیستم، قابلیت تمیزکاری و عدم آلایندگی محصول توسط تجهیزات مطمئن بود. پرسنل باید قابلیت ارتباط دادن داده­های مورد نیاز جهت کسب اطمینان از کمیت و کیفیت ریسک براساس دانش مربوط به محصول و تجهیزات ومستندسازی بازرسی­ها برپایه روش­های منطقی را داشته باشند.

اجرای روند صحیح موجب اطمینان خاطر از عدم انجام عملیات بیهوده و طرح­های اتلاف شده می­گردد.

  • کد آیین نامه فدرال  -Food & Drugs   عنوان 21 -  بخش 211 65(a)

1-     Additive :  افزودنی

2-     Reactive  : واکنش

3-     Absorptive : جذبی